01
Spoel
Een opgerolde koperdraad. In een apparaat zit die spoel in een mat, een ring of een kussen. Verder is er geen bewegend deel.
Je wilt weten wat dit eigenlijk is
Misschien noemde iemand het, misschien zag je een advertentie voor een mat waar je op moet gaan liggen. Wat je erover vindt gaat meteen over wat het allemaal zou doen, en bijna nooit over wat het is.
Dat maakt het moeilijk om er iets van te vinden. Zonder te weten wat er gebeurt kun je geen enkele claim wegen, en de claims lopen ver uiteen.
Deze pagina begint daarom bij de natuurkunde: een spoel, een stroom, een veld dat aan en uit gaat. Daarna komt wat onderzoekers ermee doen, waar dat onderzoek ophoudt, en vijf vragen waarmee je elke PEMF-claim kunt beoordelen. Ook die op deze site.
Begin bij de natuurkundeDe natuurkunde
Vier begrippen, en je kunt het uitleggen
PEMF staat voor pulsed electromagnetic fields, pulserende elektromagnetische velden. Er komt geen warmte bij kijken, geen straling zoals bij röntgen, en geen naald. Wat er wel bij komt kijken, staat in het diagram hieronder: een spoel, een stroom, een veld en een puls.
02
Stroom
Er gaat kort stroom door de spoel. Een pulsgever bepaalt wanneer die stroom aan gaat, hoe lang hij aan blijft en hoe sterk hij is.
03
Veld
Stroom door een spoel wekt een magneetveld op. Dat veld gaat door kleding en weefsel heen, zonder warmte af te geven en zonder dat je het voelt.
04
Puls
De stroom gaat aan en uit, tientallen tot duizenden keren per minuut. Daarmee valt het veld ook telkens op en weer weg. Die herhaling is de P van PEMF.
Pulserend of statisch
Waarom een koelkastmagneet iets anders is
Dit is de vraag die bijna iedereen heeft en die bijna nergens wordt beantwoord. Als een magneetveld iets doet, waarom werkt een magneet uit de la dan niet? Het antwoord zit niet in de sterkte van het veld, maar in de verandering ervan.
Statisch veld
Een koelkastmagneet
Het veld staat stil. Het is er, het is soms zelfs sterk, maar er verandert niets in de tijd. Voor het weefsel eromheen is er dus ook niets dat verandert. Een magneet onder je matras of in een armband is van dit type.
De regel erachter
Een veranderend magneetveld wekt in geleidend materiaal een kleine elektrische stroom op. Dat is inductie, dezelfde natuurkunde als in een dynamo of een inductiekookplaat. Weefsel geleidt, dus in weefsel gebeurt in principe hetzelfde, alleen veel zwakker.
Een statisch veld wekt niets op zolang niets beweegt. Dat is het hele verschil tussen de twee kaarten hierboven, en het is ook de reden dat onderzoek naar de een niets zegt over de ander. Wat die opgewekte stroompjes in een lichaam vervolgens uitrichten, is precies de vraag waar de rest van deze pagina over gaat.
Ontstaan
Van losse waarnemingen naar vergelijkend onderzoek
PEMF is niet ontstaan als product met een verhaal erbij, maar als losse waarnemingen bij botbreuken die niet wilden genezen. Het duurde daarna nog decennia voordat er vergelijkend onderzoek stond.
-
1968
Eerste therapeutische onderzoek
Hier begint de lijn die tot het onderzoek van vandaag doorloopt. Het werk daarvoor staat verspreid over losse jaren en gaat deels niet over behandeling.
-
1979
Amerikaanse goedkeuring, één indicatie
De FDA keurde botgroeistimulatoren goed voor breuken die niet vanzelf genezen. Uitsluitend daarvoor: niet voor gewone breukgenezing en niet voor enige andere toepassing.
-
1982
Eerste gerandomiseerde studie
Tot dat jaar bestond het onderzoek uit observaties en beschrijvingen van apparatuur. Vanaf hier wordt er vergeleken met een controlegroep.
-
2000
Eerste systematische review
Pas rond de eeuwwisseling was er genoeg onderzoek om samen te vatten. Vanaf dat moment bestaat er literatuur over de literatuur.
Jaartallen: eigen verzameling (PubMed, aantallen worden geladen). Goedkeuring 1979: FDA, Bone Growth Stimulators Executive Summary.
De volledige tijdlijn, met bronnenWaarnemingen
Wat er in onderzoek is gezien
Vier waarnemingen komen in het onderzoek steeds terug. Ze staan hier in de volgorde waarin ze onderzocht zijn: bovenaan de waarneming waar het oudste en meeste onderzoek naar bestaat, onderaan de waarneming die vooral in vroeg experimenteel werk voorkomt.
Alles hieronder is beschreven als waarneming in onderzoek, en dat is bewust. Het gaat om wat onderzoekers hebben gemeten, in celkweek, bij dieren of bij deelnemers aan een studie. Niet om wat er bij jou gebeurt.
-
01
Elektrische respons in bot
Een veranderend veld wekt in geleidend weefsel kleine stroompjes op. In botonderzoek is beschreven dat cellen daarop reageren. Dit is het mechanisme waar de oudste toepassing op rust en waar het meeste onderzoek naar is gedaan.
gezien in: celkweek, dierstudies en klinisch onderzoek bij niet-helende breuken -
02
Doorsnede van kleine bloedvaten
In een aantal studies is gemeten dat de doorsnede van kleine bloedvaten verandert tijdens of kort na blootstelling. De metingen lopen uiteen en de studies zijn meestal klein.
gezien in: kleine studies bij mensen en dierstudies -
03
Ontstekingsmarkers in bloed en weefsel
Onderzoek beschrijft verschuivingen in stoffen die bij ontstekingsprocessen horen. Welke stoffen, in welke richting en bij welke instellingen verschilt sterk tussen studies.
gezien in: vooral celkweek en dierstudies, beperkt onderzoek bij mensen -
04
Energiehuishouding in de cel
Er zijn waarnemingen gepubliceerd over processen die met de energievoorziening in cellen te maken hebben. Dit onderzoek is vroeg, grotendeels experimenteel en nog niet in samenhang gebracht. Het is een richting waarin gezocht wordt.
gezien in: vroeg experimenteel onderzoek, vooral in celkweek
Per waarneming staat op de wetenschapspagina ook wat die waarneming niet zegt.
Onderzoeksgebieden
Waarvoor het onderzocht wordt
Hier komen de aantallen, en geen regel eerder. Op PubMed staan ruim tweeduizend studies over pulserende elektromagnetische velden. Daarvan zijn aantallen worden geladen gerandomiseerd en aantallen worden geladen meta-analyses of systematische reviews. Er is één Amerikaanse goedkeuring, uit 1979, voor één toepassing.
Acht gebieden, met per gebied hoeveel studies er zijn en hoeveel daarvan gerandomiseerd zijn. Dit zijn aantallen, geen beoordelingen: hoeveel studies er over een onderwerp bestaan, zegt niets over wat ze vonden. Dat lees je in de studies zelf.
Het hele corpus: aantallen worden geladen
Pijn & Gewrichten
aantallen worden geladen
Naar de studies →
Celvernieuwing
aantallen worden geladen
Naar de studies →
Ontstekingen & Immuniteit
aantallen worden geladen
Naar de studies →
Sport & Herstel
aantallen worden geladen
Naar de studies →
Brein & Stemming
aantallen worden geladen
Naar de studies →
Circulatie & Zuurstoftoevoer
aantallen worden geladen
Naar de studies →
Energie & Mitochondriën
aantallen worden geladen
Naar de studies →
Slaap
aantallen worden geladen
Naar de studies →
De gebieden overlappen: een studie over pijn bij artrose telt ook mee bij ontsteking. Optellen geeft daarom niet het totaal. Hoe geteld is, staat in de methodologie.
De grens
Waar het onderzoek ophoudt
Deze sectie staat hier met evenveel gewicht als de vorige, want dit is het deel dat je het meest oplevert. Wie weet waar het onderzoek ophoudt, leest de rest scherper en herkent meteen wanneer iemand verder gaat dan het onderzoek reikt.
Drie dingen zijn hier van belang.
Wat niet is aangetoond
Voor de meeste toepassingen bestaat geen groot, herhaald onderzoek bij mensen. Er is één indicatie waarvoor een toezichthouder een goedkeuring heeft afgegeven, en dat is niet-helende breuken. Voor alle andere onderwerpen op deze site geldt dat ze onderzocht worden, en niet dat ze vaststaan.
Ook de vraag welke instelling van frequentie en intensiteit welk resultaat geeft, is niet beantwoord.
Waar resultaten elkaar tegenspreken
Studies naar hetzelfde onderwerp komen regelmatig tot verschillende uitkomsten. Dat komt deels doordat ze verschillende instellingen, duren en groepen gebruiken, waardoor ze eigenlijk niet naast elkaar te leggen zijn.
Daar komt bij dat kleine studies met een positieve uitkomst vaker gepubliceerd worden dan kleine studies zonder uitkomst. In een veld dat grotendeels uit klein onderzoek bestaat, vertekent dat het beeld.
Mechanisme is geen uitkomst
Een deel van wat je over PEMF leest, berust op een mechanisme in celkweek of bij dieren, en niet op een uitkomst bij mensen. Dat geldt vooral voor de energiehuishouding in de cel en voor een deel van het onderzoek naar ontstekingsmarkers.
Zo'n mechanisme is een reden om verder te kijken. Het is geen reden om iets te verwachten.
Voor wie niet
Voor wie is het niet onderzocht
Op vrijwel elke website over PEMF staat dezelfde lijst met groepen die het niet zouden mogen gebruiken. Wat er zelden bij staat, is waaróm iemand op die lijst staat. Dat verschilt namelijk per groep, en het verschil is groot.
Elektronische implantaten.
Hier is een natuurkundige reden.
Een pulserend magneetveld kan interfereren met de elektronica van een pacemaker, een ICD, een cochleair implantaat, een insulinepomp of een neurostimulator. Dat is geen aanname uit onderzoek maar een eigenschap van het veld zelf. Medtronic, een van de grootste fabrikanten van hartimplantaten, ontraadt PEMF bij zijn eigen apparaten. Sommige moderne implantaten zijn afgeschermd, maar dat verschilt per model en per fabrikant. Heb je een actief implantaat: vraag het aan de fabrikant van dát implantaat, niet aan een PEMF-verkoper.
Zwangerschap.
Hier is geen onderzoek.
Er is geen studie die schade heeft aangetoond. Er is ook geen studie die veiligheid heeft aangetoond, en dat komt doordat zwangere vrouwen vrijwel altijd worden uitgesloten van dit soort onderzoek. Fabrikanten ontraden het daarom standaard. Dat is voorzichtig, en het is iets anders dan een aangetoond risico. Wat er staat, is dat niemand het weet.
Orgaantransplantatie.
Hier is een theoretische reden.
Wie een getransplanteerd orgaan heeft, gebruikt medicijnen die het afweersysteem onderdrukken. Omdat een deel van het PEMF-onderzoek over ontstekingsprocessen gaat, bestaat de zorg dat het dat evenwicht zou kunnen verstoren. Onderzocht is dat niet.
Epilepsie en kanker.
Hier noemt de gebruiksaanwijzing ze.
De gebruiksaanwijzing van een PEMF-apparaat met een hoge veldsterkte noemt epilepsie en kanker, ook bij een vermoeden, als reden om het apparaat niet te gebruiken. Bij epilepsie omdat het veld de activiteit van het zenuwstelsel zou kunnen beïnvloeden, bij kanker omdat niet goed bekend is wat het veld daarbij doet. Ook de gebruiksaanwijzing van een apparaat dat als medisch hulpmiddel is gemarkeerd, noemt beide, als reden om het alleen onder medisch toezicht te gebruiken. Een studie die schade aantoont, noemt geen van beide. Wat wij wél weten: deze groepen komen in het onderzoek nauwelijks voor, dus over hen zegt de literatuur niets.
De rest van de lijstjes.
Bloedingen staan ook op veel sites, maar de onderbouwing daarvoor is doorgaans een verwijzing naar een andere site die hetzelfde zegt. Wij nemen dat niet over zonder bron.
Vraag altijd aan je arts. Wij publiceren onderzoek en geven geen medisch advies.
Zelf beoordelen
Vijf vragen bij elke PEMF-claim
Dit is het deel dat je meeneemt. De vijf vragen werken bij een advertentie, bij een verkooppagina, bij een apparaat in een winkel, bij een verhaal van iemand die het geprobeerd heeft, en ook bij deze site. Wie geen antwoord geeft op vraag vijf, heeft de eerste vier meestal niet nagekeken.
Verder lezen
Waar je nu naartoe kunt
De wetenschap
De vier grootheden, tachtig jaar tijdlijn met bronnen, de mechanismen en de open vragen.
Lees de wetenschap →
De studies
Zoek in het corpus op onderwerp of studietype. Per studie het jaar, het type, de omvang en de bron.
Zoek in de studies →
De methodologie
De letterlijke zoekvraag, waarom het ruim tweeduizend studies zijn en hoe wij met de aantallen omgaan.
Bekijk de methodologie →
De gids
Dezelfde opbouw als deze pagina, per gebied uitgewerkt
Hoeveel onderzoek er is, wat er is waargenomen, waar het ophoudt en welke vragen je aan je arts kunt stellen. Je ontvangt de gids, niets anders.